HEAVEN OR HELL?

INLEIDING

Word je ’s middags wel eens moe of krijg je honger? Heb je liever een gewone maaltijd met dessert dan een fijnproevers maaltijd zonder dessert? En vind je jezelf af en toe een stiekeme eter? Volgens de door Richard en Rachael Heller opgestelde vragenlijst 1 zou je dan zomaar een koolhydraatverslaving kunnen hebben. 

Volgens de twee diëtisten lijdt iemand met overgewicht aan een stoornis waar ze evenmin iets aan kunnen doen als iemand met een verstandelijke handicap, epilepsie of alcoholisme. Het is niet alleen het simpelweg teveel eten wat het overgewicht veroorzaakt; het echtpaar Heller geeft een verstoorde insuline huishouding als reden tot overgewicht.

Dit door de Oprah Winfrey show bekend geworden dieet stelt twee koolhydraatarme maaltijden overdag voor en een zogenaamde beloningsmaaltijd, waarbij alles gegeten mag worden, ’s avonds. 

"Mensen met overgewicht lijden aan een stoornis waar ze net zomin iets aan kunnen doen als aan epilepsie, een geestelijke handicap of alcoholisme". 2

HET PROBLEEM

Overgewicht is volgens Richard en Rachael geen kwestie van ontbrekende wilskracht, maar een lichamelijk falen. Door een verkeerd insulineniveau in het bloed, is er een onophoudelijk gevoel van honger en hiermee een constante drang naar eten. De twee diëtisten benoemen dit als een koolhydraatverslaving. 

Het lichaam van de koolhydraatverslaafde produceert teveel insuline. Dit door de alvleesklier afgegeven hormoon bindt zich aan celreceptoren 3. Hierdoor wordt het vermogen tot opname van glucose in de cel bevordert 4. Door een constant te hoog insulineniveau (hyperinsulinemie) raken de receptoren echter ‘uitgeput’ met als gevolg een tragere verwijdering van glucose en insuline uit het bloed (insulineresistentie). 

Daarnaast fungeert insuline als intermediair om de behoefte om te eten en te stoppen met eten door te geven. Het neurotransmitter serotonine wordt hierdoor vrijgegeven. Dit geeft het verzadigde gevoel vervolgens door aan het lichaam. Bij een koolhydraatverslaafde is de productie hiervan echter niet genoeg. Het gevoel van verzadiging treedt pas op bij steeds grotere porties. 

HET MENU

Het Heller-programma stelt een menu voor van twee koolhydraatarme maaltijden op een dag met een afsluiter van een zogenaamde beloningsmaaltijd waarbij alles gegeten mag worden. Opvallend genoeg behoort fruit tot een van de 'verboden' voedingsmiddelen, dit omdat fruit teveel koolhydraten bevat. Een uitgebalanceerde voeding wordt geadviseerd, maar de enige verplichtingen aan deze beloningsmaaltijd zijn dat hij binnen een uur en ononderbroken genuttigd moet worden. De reden hiervoor wordt echter niet beschreven en is verder ook niet vindbaar. 

De macronutriënten van een voorgeschreven menu staan weergegeven in tabel 1. Het voorgestelde ontbijt en lunch (kolom ‘Heller dieet’) leveren samen weinig koolhydraten op, maar daarentegen wel relatief veel vet en vooral veel eiwitten. De beloningsmaaltijd (kolom ‘beloningsmaaltijd’) brengt verandering in alle macronutriënten. Het aantal calorieën komt rond de ADH uit. De hoeveelheid vet en eiwitten stijgen wel boven de ADH uit. Vezels blijven onder de ADH. De koolhydraten, die overdag zo min mogelijk gegeten worden, blijven zelfs met een beloningsmaaltijd van o.a. pizza en stokbrood onder de ADH.

         De micronutriënten worden weergegeven in tabel 2 en tonen geen opvallendheden, alleen een (ruim) tekort aan vitamine D en B3. 

Tabel 1.

	KCAL.	VET gr	EIWIT gr	KOOLH. gr	VEZEL gr	ALC. gr
HELLER DIEET	705,8	51,6	42,4	13,2	8	X
BELONINGSMAALTIJD	1383	59,5	39,6	151,3	8,9	9
TOTAAL	2088,8	111,1	82,01	164,5	16,9	9
AANBEVOLEN*	2000	90	50	260	30	X

*referentie innames 5

X= niet voorkomend

Tabel 2.

	A mcg	B1 mg	B2 mg	B3 mcg	B5 mg	B6 mg	B8 mag	B11 mag	B12 mcg	C mg	D mcg	E mg
HELLER DIEET	1248	1,062	1,613	7,95	X	0,981	X	509,5	3,96	66,23	3,18	20,72
AANBEVOLEN*	700 - 900	1,1	1,1 - 1,5	13 - 17	5	1,5	40	300	2,8	75	10	8 - 10

*aanbevolen hoeveelheden 6

X= niet vindbaar

DISCUSSIE

Het Heller dieet schrijft twee koolhydraatarme maaltijden voor en 's avonds een beloningsmaaltijd. Tijdens deze beloningsmaaltijd worden de koolhydraten die overdag niet geconsumeerd werden, alsnog gegeten. Hiermee is het mogelijk onder de ADH te blijven, maar met een normaal eetpatroon van gezonde maaltijden met gemiddelde porties lijkt mij dit ook mogelijk. 

          Daarnaast vraag ik me af of dit de beste oplossing is voor een verstoorde insuline huishouding. Mij lijkt het logischer om de voeding regelmatig te houden, zonder koolhydraat uitschieters. 

          Als laatste lijkt mij de vergelijking tussen overgewicht en een geestelijke handicap vrij kort door de bocht. Ik wil iemand met een verstandelijke beperking deze anders graag kwijt zien raken door het volgen van een dieet.

          Kortom, het Heller dieet wordt o.a. door onderzoek van Richard en Rachael wetenschappelijk onderbouwd, maar ik heb er toch ook zo mijn twijfels bij. 

Door: Tess van der Lippe 

November 2017

          

BRONVERMELDING

1. Heller R, Heller R. Het Heller programma. 3e druk. Utrecht: Spectrum; 2001.

2. Heller R, Heller R, Het Heller programma. 3e druk. Utrecht: Spectrum; 2001. blz. 29.

3. Onbekend. Alle vitamines en mineralen. URL: http://www.vitamine-info.nl/alle-vitamines-en-mineralen-op-een-rij/

4. Dijk M van. Insulineresistentie. Tijdschrift voor praktijkondersteuning. Juni 2016. URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s12503-016-0038-y 

5. Onbekend. Nederlandse voedingsmiddelentabel. 48ste druk. Onbekend: Voedingscentrum; 2016.

6. Kruizenga H, Wierdsma N. Zakboek diëtetiek. 4e druk. Amsterdam: VU University Press; 2014.